Sebzeler içinde önemli bir yere sahip olan domates, yemeklerin renk ve lezzet
kaynağıdır. Ayrıca salça, ketçap, domates suyu, turşu gibi bir çok şekilde kullanılması,
bu değerli sebzenin tarımının günden güne gelişmesine yol açmıştır.
Domates, vitamin ve mineral madde bakımından da oldukça zengindir. Özellikle:
C, B1, B2, ve A vitaminleri ile fosfor, kalsiyum ve demir minerallerini ihtiva
eder. Türkiye domates yetiştiriciliğinde, Amerika ve İtalya’dan sonra üçüncüdür.
Son senelerde özellikle turfanda olarak, Arap ülkelerine ihraç edilmesi ile önemli
bir döviz kaynağı olmuştur.
Domates, ılık ve sıcak iklim bitkisidir. Soğuktan olumsuz yönde etkilenir.
Yetiştirme devrelerinde ısı sıfırın altında 2-3 dereceye düştüğünde, bitki tamamen
mahvolabilir. Normal bir gelişmenin meydana gelebilmesi için, ısının en az 16-19
derecede olması gerekir.
Domates, toprak bakımından pek seçici değildir. Bununla birlikte, en iyi
netice tınlı topraklardan alınmaktadır. Zira domatesler; derin geçirgen, su tutma
kabiliyeti iyi, humus ve besin maddesince zengin tınlı toprakları tercih eder.
Pek fazla olmamakla beraber, toprak asiditesine tahammül gösterir. En uygun toprak
reaksiyonu, pH 6,5 civarıdır.
Aynı tarlada arka arkaya, domates tarımı yapılmamalıdır. Veriminde büyük
kayıplara yol açan canavar otu nedeniyle, domates ekilen bir yere en az 5 yıl
başka bitkilerin ekilmesi uygun olur. Ayrıca topraktan hep aynı besin maddelerinin
alınması sonucunda, toprağın bu yönde zayıf kalmasına neden olur. Bu nedenle,
5 yıllık bir münavebe uygulanmalıdır. Bu 5 yıl içinde, bir defa hububat ekilerek
tarlanın dinlendirilmesi, yetiştiriciliği olumlu yönde etkiler. Domatesle ekim
nöbetine girebilecek bitkiler; yöremiz için pamuk, hububat ve mercimektir.
Domates yetiştirilecek toprak, sonbaharda pullukla derince işlenir. İlkbaharda
toprak tava gelince,kültivatörle sürülür. Kesekleri kırmak ve otları almak amacıyla,
tırmık geçirilir. Karıklar açılır ve tarla dikime hazır hale getirilir.
Domates ekiminde, karık pulluğu kullanılarak 140 cm ara ile karıklar çekilir.
Bu karıkların yamaçlarına, çepinle 40 cm aralıklarla fide çukurları açılır. Toprak
ve hava şartları elverişli olduğu zaman, yani ilkbahar son don tehlikesinin kalktığı
Nisan ayının ikinci yarısından itibaren, kuvvetli yetişmiş kalem kalınlığındaki
fideler, bu çukurlara dikilir.
Dikim, fidelerin 2/3’ü toprağa girecek şekilde yapılır. Daha sonra can suyu
verilir. 3-4 gün sonra tarla gezilerek, tutmayan fideler yenilenir. Yapılan çalışmalar
sonucu, yöremiz için en uygun domates çeşitleri; S.C. 2121, Montfayet 63-5, Madona
strat ve F.A 16 önerilebilir.
Domates fideleri yerlerine dikildiklerinden 3 hafta sonra, 1. çapa yapılır.
Dikimden sonra, 1 ay kadar mümkün olduğunca su verilmemelidir. Fazla su fidelerin
geç mahsul vermesine neden olabilir. Bunun yanında fideler meyve bağladıktan sonra,
bol su verilmeye başlanmalıdır.
Domates yetiştiriciliğinde, karık usulü sulama uygulanmalıdır. Kural olarak,
her hasattan sonra sulama yapılmalıdır. Sulamalara, ilk meyveler görüldüğünde
başlanmalı ve domates verdiği sürece devam edilmelidir. Dikimden 1 ay sonra, ikinci
çapa ile beraber boğaz doldurma yapılmalıdır. Bu esnada karıklar iyice derinleştirilir.
Meyvelere su değmemesi için, bitkilerin etrafı toprakla doldurulur. 1 hafta sonra
3. çapa yapılır.
Domatese, azotlu ve fosforlu gübre ile çiftlik gübresi, mutlaka vaktinde
ve usulüne göre verilmelidir. Çiftlik gübresi; iyi yanmış olmalı ve dönüme 3 ton
üzerinden, şubat ayı içinde toprağa verilmelidir. Fosforlu gübre, trible süper
fosfat formunda ve dönüme 22 kg olarak verilmelidir. Bu gübre, dikimle beraber
açılan bantlara serpilir.
Azotlu gübre, amonyum sülfat formunda ve dönüme 56 kg olarak verilmelidir.
Azotlu gübrenin yarısı dikimle birlikte, diğer yarısı da 1. sulamadan önce toprağa
serpilip, hafifçe karıştırılır. İyi bir gübreleme, toprak tahlili sonucu yapılan
gübrelemedir. Domates yetişmesi süresince, karşılaşılan hastalık ve zararlılarla
mücadele için ilgili kuruluşlarla irtibata geçilerek, mücadele yapılmalıdır.
Domateste hasat; çeşidin erkenciliği, yetiştirme ve bakım şartları ile gönderilecek
pazarın uzaklığı gibi çeşitli faktörler göz önünde tutularak muhtelif zamanlarda
ve muhtelif olum devrelerinde yapılır. Hasat; yakın pazar için pembe veya yeşil
pembe olum devrelerinde yapılmalıdır. Domates hasadında, meyvelerin koparılması
gelişi güzel yapılmamalıdır.
Özellikle, olgun domateslerin koparılmasında, meyve avuç içerisine alınarak
sapı etrafında hafifçe döndürülmek suretiyle koparılmalıdır. Toplama işlemi, sabah
veya akşam satlerinde yapılmalıdır. Domatesler; alçak boylu ambalaj kaplarına,
en fazla iki sıra halinde ve sıkıştırılmadan yerleştirilmelidir.
Kaynak: tb-yayin.gov.tr