İzmir’de tarihte şiddetli depremlere neden olan ancak bugüne dek yeri bir türlü belirlenemeyen “İzmir Fayı”, Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ) Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü uzmanları tarafından İzmir iç körfezinde bulundu. En son 1688 yılındaki büyük İzmir depremine de neden olduğu sanılan ve “Agamemnon 2” adı verilen fayın aktifliğini koruduğunu belirten uzmanlar, çalışmanın körfezin kuzeyindeki kara kesiminde de sürdürülmesi gerektiğini vurguladılar.

Deprem fırtınaları

Olası bir İstanbul depreminin yaratacağı olumsuz sonuçlar ve ülkeye getireceği ekonomik yük tartışılırken, İzmir’in de tarihi boyunca büyük şiddetli depremlerle karşı karşıya kaldığına dikkat çekiliyor. Özellikle geçen yıllarda yaşanan “deprem fırtınalarıyla” gündeme gelen kentte, çeşitli bilimsel araştırmalar yürütülüyor. DEÜ Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü’nce İzmir Körfezi’yle ilgili yapılan iki farklı araştırmada da, en son 1688 yılındaki büyük depremde kente büyük hasar verdiği, önemli can yitimlerine neden olduğu bilinen “İzmir Fayı”nın yeri bulundu. 7 ve üzeri büyüklükte sarsıntı üretebilecek potansiyeli bulunan fayın, Narlıdere/Balçova-Çiğli/Karşıyaka ekseninde uzandığı ortaya çıkarıldı.

Enstitünün, Harita Genel Komutanlığı koordinatörlüğünde, Afet İşleri Genel Müdürlüğü desteğiyle yaklaşık iki yıldır yürüttüğ “İzmir Körfezi Sismik ve Derinlik Ölçümleri Projesi” kapsamında, körfezin jeolojik, jeofizik incelemesi yapılırken, üç boyutlu haritaları da çıkarıldı. Proje Yürütücüsü, DEÜ Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erdeniz Özel çalışmalar sırasında uzmanların yerini tahmin ettikleri ancak bir türlü bulamadıkları kayıp fayın da net bir şekilde gözlemlendiğini söyledi. İzmir’de 1688 yılında, merkezi Narlıdere Yenikale olarak tahmin edilen büyük şiddetli bir depremin meydana geldiğinin bilindiğini anımsatan Özel, bu nedenle araştırmalarını bölgenin deniz kesiminde sürdürdüklerini söyledi.

Bugün Balçova’daki zengin jeotermal kaynakları sağlayan ve bilimsel literatürde “Agamemnon 1” olarak adlandırılan doğu-batı eksenli fayı dik kesen “Agamemnon 2” fayını (İzmir Fayı) iç körfezde gözlemleyebildiklerini belirten Özel, “Fay iç körfezin kuzey kesimine doğru gidiyor. Ancak körfezin kuzeyinin çok sığ olması nedeniyle araştırma gemilerimizle buralara sokulmak çok olanaklı değil. Uzun yıllara dayalı yapılaşma nedeniyle de kara çalışmaları çok zor. Çünkü araştırmalar sırasında birer kilometrelik çok sayıda kuşak atılması gerekiyor ki, bölgede bu denli açık alan yok. Bundan sonraki süreçte fayın kara bağlantılarının kurulması ve gerçek uzantının belirlenmesi gerekiyor” diye konuştu.

Özel, İstanbul’daki durumdan farklı olarak İzmir Fayı’nın deprem üretme periyodunun 500 yıl olarak hesaplandığına dikkat çekerken, olası sarsıntı tarihiyle ilgili yorum yapılamayacağını vurguladı.

Gaz çıkışı

Marmara Denizi’ndeki çalışmalarıyla bilinen Enstitü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Günay Çiftçi ve DEÜ Mühendislik Fakültesi Jeofizik Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mahmut Drahor başkanlığında yürütülen “İzmir Fayı’nın Jeofizik, Jeolojik, Jeomorfolojik, Sismolojik, Arkeolojik ve Tarihsel Veriler Yardımıyla Belirlenmesi ve Yorumlanması” başlıklı araştırmada da önemli bulgulara ulaşıldı. TÜBİTAK desteğiyle yürütülen çalışma kapsamında enstitü sismik laboratuvarına alınan gelişmiş aletleri test etme olanağı bulduklarını belirten Çiftçi, “İzmir Fayı'nın varlığı bilinmesine karşın nerede olduğu tartışılıyordu. Deniz, özelliği nedeniyle fay yapısını koruyabiliyor ve bize daha sağlıklı veriler sunabiliyor. Çalışmalarımız sırasında aktif durumdaki fayı ve gaz çıkışlarını görüntüledik. Şimdi bu sonuçlar bilimsel ortamlarda tartışılacak ve yayına dönüştürülecek” dedi.