Depremlere ve yangınlara rağmen 544 yıldır ayakta kalmayı başaran dünyanın ilk
alışveriş merkezi olan Kapalıçarşı, çökme tehlikesiyle karşı karşıya kaldı.
Yıllardır ihmal edilen çarşının kubbelerinde hırsızlık nedeniyle kurşun kalmadı.
Çarşının çatısındaki kurşunların yerini çingene kiremidi diye adlandırılan kiremitler
aldı.
Dükkânının damı akan esnaf, Anıtlar Kurulu iznini beklemek yerine, gecekondu
tamir eder gibi çatıyı onarma yoluna gitti. Esnaf, dükkân birleştirmek için yıllarca
kontrolsüz kazılar yaptı.
Eminönü Belediye Başkanı Nevzat Er, tüm bu olumsuzluklar nedeniyle Kapalıçarşı'nın
her an çökebileceğini belirterek, şunları söyledi:
Zemine kadar inmişler
"Yıllarca süren bir talan sonunda çatıdaki kurşunların tamamı çalınmış. Yağan
yağmur direkt yapının temeline iniyor. Çarşıda her an bir çökme yaşanabilir. Tarihi
yapı sahipsiz kalınca esnaf da elinden geleni ardına koymamış. Yani tarihi yapının
yıkılması için elinden ne geliyorsa yapmış. Yapının aynı zamanda taşıyıcı sistemi
olan duvarlar yıkılarak, dükkânlar birleştirilmiş. Zemin kazılmış, depolar yapılmış.
Uzun yıllar 'çivi çakılamaz' denilen yapıda isteyen istediğini yapmış. Kimse ne
yapıyorsun, diye sormamış."
Çarşı esnafının, kontrolsüz tadilat ve genişletme işlemi sırasında tarihi yapının
taşıma sistemlerine bilmeden hasar verdiğini kaydeden Er, şöyle devam etti:
"Çarşıya bitişik dükkânlar satın alınmış. Aradaki duvarı yıkıp büyük mağazalar
yaratılmış. Kimse 'Dur' dememiş. Günlerce kazılar yapılarak zemine inilmiş. Hesapta
burası arkeolojik sit alanı, ama sahipsiz.
Dileyen istediğini yapmış. Tarihi yapıya adeta dinamit yerleştirilmiş. Bunlar
artık durdu, ancak tehlike geçmiş değil. Çarşının etrafındaki güzelim tarihi hanlarda
da durum aynı. Hanlığını yitirmiş durumdalar."
Eski haline getirilecek
Çarşı esnafı ve İstanbul Ticaret Odası'yla birlikte Kapalıçarşı'yı düzenlemek
için çalışmalar yaptıklarını kaydeden Er, şöyle dedi:
"5366 sayılı yasa 'Yıpranan tarihi ve kültürel taşınmaz varlıkların yenilenerek
korunması ve yaşatılarak kullanılması' için bize yetki veriyor. Bu sorunu, bu
kanunla çözebiliriz. Kapalıçarşı yenileme çalışmamız da şu an Bakanlar Kurulu'nda.
Kararın onaylanmasını bekliyoruz."
300'ün üzerinde dükkân birleştirildi
Kapalıçarşı'daki yaklaşık 3 bin 600 dükkân, dünyanın en pahalı gayrimenkulleri
arasında yer alıyor. Çarşıda işlek bir noktadaki dükkân, büyüklüğüne bağlı olarak
metrekaresi 50 bin ile 100 bin dolar arasında değişen fiyatlardan el değiştiriyor.
Günde ortalama 400 bin kişinin gezdiği çarşıda, dükkânlarını yetersiz bulan esnaf,
aralardaki duvarları yıkarak iki dükkânı birleştirme yoluna gidiyor. Resmi kayıtlara
göre 1990 ile 2004 yılları arasında 300'ün üzerinde benzer uygulama yapıldı. 2004
yılında yapılan yasal bir düzenlemeyle bu uygulamalar sona erdi.
'Dünyaya rezil oluruz'
Çarşıda yapıya zarar veren tüm uygulamaların bertaraf edileceğini kaydeden Er,
"Hanlar özgün haline getirilecek. Birleştirilen dükkânlar yeniden eski haline
döndürülecek. Eğer bunu en kısa sürede yapmazsak dünyanın ilk alışveriş merkezi
olan Kapalıçarşı çöker. Dünyaya rezil oluruz" dedi.
Milliyet Gazetesi
Şenol Demirci