Genel özellikleri
Yaprakları iri, kalp şeklinde, uzun saplı ve ince tüylü; çiçekleri farklı
uzunluktaki sürgünler üzerinde, şemsiye dizilişli, beyaz kırmızı, pembe ve mavi
renkli iç mekan süs bitkileridir.
Doğada 500 türü bulunan Primula cinsinin başka süs bitkileri yetiştiriliciliğinde
önemli olan türleri P.kewensis,P.malacoides ve P.sinensi’tir. Anavatanı Çin’dir.
İklim özellikleri
Kışın sıcaklığı 10-12 C olan yerlerde muhafaza edilebilir; ancak bitkilerin
çiçek oluşturmaları isteniyorsa 12-15 C sıcaklığa yükseltilmelidir. Gece sıcaklığı
5C’nin altına düşmemelidir. Yüksek orantılı nem ister. Aydınlık, ama doğrudan
güneş ışığı almayan yarı gölge yerlerde bulundurulmalıdır. Fazla güneş yaprak
yanıklığı yapar.
Toprak istekleri
John Innes saksı kompostu No.2’de iyi gelişir. Yani daha yüksek düzeyde
besin maddesi istendiğinde boynuz ve tırnak unu ile kalsiyum fosfat ve potasyum
sülfat oranları 2 kat artırılır.
Ayrıca, hacim olarak 2 kısım turba, 2 kısım yaprak çürüntüsü ve 1 kısım
kumun karışımıyla elde edilen harç da kullanılabilir. Bir başka harç ise, yine
hacim olarak eşit miktarlarda yaprak çürüntüsü, yanmış ahır gübresi ve kumun karışımından
oluşur.
Üretim tekniği
Üretimi tohum ile Nisan-Ağustos ayları arasında yapılır. Tohumlar hacim
olarak 3 kısım turba, 1 kısım yaprak çürüntüsü, 1 kısım yaprak tınlı toprak ve
1 kısım perlitten oluşan karışıma ekilir. Tohum kompotu olarak, hacim olarak eşit
miktarlarda tınlı toprak, yaprak çürüntüsü ve kum karışımı da kullanılabilir.
Kullanılan tohumun taze olmasına özen gösterilmelidir.
Ekim yapıldıktan sonra tohumların üzeri toprakla örtülmez, yalnız hafifçe
bastırılır. Tohum kasalarının üzeri camla örtülür ve gölge bir yerde bulundurulur.
Çimlenme gerçekleşir. İlk gerçek yaprağın çıkmasından sonra, fideler içerisine
John Innes saksı kompostu No.2 bulunan kasalara 3-4 cm arayla şaşırtılır. 1-1.5
ay sonra da küçük saksılara alınır.
Gübreleme
Her yıl Mart ayında saksı değiştirme yapılır. Mart-Ağustos ayları arası
2 haftada bir kez 1-2 g/1 kompoze gübre verilir.
Sulama
Yüksek orantılı nemle birlikte bol miktarda suya gereksinim gösterir. Bu
nedenle bitkiye bulunduğu ortamın sıcaklığına göre bol su püskürtme sırasında
çiçeklerine su değdirilmemelidir.
Budama
Kuruyan ve çürüyen yaprak ve çiçekler kesilip uzaklaştırılmalıdır.
Hastalık ve zararlıları
Önemli hastalıkları Kloroz, Virüs, Kök Çürüklüğü ve Kurşuni Küf; zararlıları
ise Nematodlar, Sümüklü Böcekler, Yaprak Bitleri, Unlu bitler ve Toprak kurtları’dır.
Kloroz yaprakların açık yeşilden sarıya kadar değişen renklerin alması şeklinde
tanımlanır. Özellikle bitkinin dinlenme döneminin başlaması ile yapraklarda damar
aralarında sararmalar görülür. İleriki dönemlerde yapraklar tümden sararır ve
ölür.
Bu durumun önlenmesi için, saksı toprağını gereğinden fazla nemli ve fazla
kuru tutulmamalı, saksı toprağında fazla miktarda kil içermesi nedeniyle yeterli
havalanmanın olmaması engellenmeli, saksı değiştirme zamanının geciktirilmemesi
ve azot, magnezyum, demir, mangan gibi besin maddelerinin noksanlığının önlenmesi
düzenli gübreleme ve bitkinin yeterince güneş ışığından yararlanması gerekir.
Virüslü hastalıkların ilaçla mücadelesi yapılamamaktadır. Ancak taşıyıcı
ve hastalıklı bitkilerin yetiştirilmemesi, toprağın virüs bulaşıklı olmaması gerekir.
Siyah kök çürüklüğü, bu hastalıktan etkilenen bitkilerde gerilmeler, yaşlı
yapraklardan başlayan kloroz ve çoğunlukla solgunluk belirtileri görülür. Köklerde
çürümeler olur. Korteks (kabuk tabakası) genellikle açık kahverengi, bazı hallerde
siyah renk alır. Hastalık etmeni olan fungus toprakta uzun süre yaşama yeteneğinde
olan çok sayıda klamidosporlar oluşturur.
Mücadelesi, saksı toprağının patogen ile bulaşık olmamasına dikkat edilmeli
ve saksı toprağının çok nemli bırakılmamalıdır.
Kurşuni küf
Yaprak, gövde ve çiçeklerde etkilidir. Fazla nemli ortamlarda bu bitki
kısımlarının üstlerini gri küf tabakası kaplar. Bulaşmalar çiçeklerde küçük koyu
renkli lekeler halinde görülür. Uzun süre devam eden %85’in üzerindeki orantılı
nem ve özellikle 15-25 C sıcaklıklarda hastalığın yayılması için en uygun ortamdır.
Mücadelesi ve alınacak önlemler için
Yayılma koşulları olan sıcaklık ve nem oranlarını uygun düzeyde tutmak,
hastalık parazit olduğu için bitkiyi yaralayan ve zarar veren her türlü faktörden
kaçınılmalı, captan 50, su ile karışabilen toz halindeki ilaç yani formülasyonu
w.p. olarak, 10lt ‘ye 1lt suya doz uygulanarak 15 gr uygulanmaktadır. Dichlofluanid
50, w.p. 10/1 dozda 20g preparat uygulanır. Vinclozolin 50, w.p. 10/1 dozda 7.5g
preparat uygulanır.
Kök Ur Nematodları
Süs bitkilerinin köklerinde dişisi armut şeklinde, erkeğinde ince uzun
iplik şeklindedir. Toprak altında bitkinin kökleri içinde beslenirler. Bitkiyi
emer ve emme sonucu gelişerek irili ufaklı urlar oluşur. Bitkinin su ve besin
maddesini engeller. Bu sayede bitkide bodurlaşma, sararma ve geişmede gerilemeler
görülür.
Mücadelesi
Nematodlara karşı kullanılan ilaçlar bitkiye zarar verdiği için, bitkinin
ekim ve dikiminden önce Dichloropropene ile plastik örtü altında fümigasyonu yapılmalıdır.
Buharlı toprak sterilizasyonunda nematodlar ortalama 15 dk 55 C’de yapılan
ilaçlı mücadelede 1m3 harca 3 g katılmak suretiyle Aldicarb 15 kullanılmaktadır.
Hastalık parazit olduğu için bitkiyi yaralayan ve zarar veren her türlü faktörden
kaçınılmalı, Captan 50 , su ile karışabilen toz halindeki ilaç yani formülasyonu
w.p. olarak, 10lt ‘ye 1lt suya doz uygulanarak 15 gr uygulanmaktadır.
Dichlofluanid 50, w.p. 10/1 dozda 20g preparat uygulanır. Vinclozolin 50,
w.p. 10/1 dozda 7.5g preparat uygulanır. Sümüklü böcekler yumuşak ve çıplak vücutlu
olup, renkleri esmer, kiremit veya grimsi renkte olabilirler. Süs bitkisinin yaprak
ve sürgünlerini kemirerek zararlı olurlar.
Mücadelesi, öncelikle sümüklü böcekler toplanıp yok edilmeli veya Metaldehyde
etkili hazır zehirli yemlerden birisi akşamüzeri salyangoz ve sümüklü böceklerin
geçebileceği yerlere yığınlar halinde konmalıdır.
Yaprak bitleri, Püseron, ballık adları ile tanınırlar. Vücutları yumuşak
bazen hafif tozlu veya bir mum salgısı ile örtülü olabilirler. Renkleri yeşil,
siyah, sarı, kırmızı, beyaz ve kahverengimsidir.
Yaprak bitleri bitkileri sokup bitki öz suyunu emerek yaşar. Emme sırasında
salgıladıkları toksik ve tahriş edici maddelerle yaprak kıvrılması veya şişkinlik
gibi anormal oluşumlara neden olurlar. Yaprak sararır ve kurur. Virus hastalıklarını
taşıyarak önemli zararlara yol açarlar.
Mücadelesi, aşağıda adı ve kullanım dozu verilen ilaçlardan birisi su ile
karıştırarak uygun bir pülvizatörle bitkiye püskürtülmelidir. Parathion-methyl
35 E.C. ( sıvı görünümünde % 20-50 arasında etkili madde içeren) 10 cc’lik 10/1
suya preparat veya Malathon 20 E.C. ( sıvı görünümünde % 20-50 arasında etkili
madde içeren) 25 cc’lik 10/1 suya preparat kullanılabilir.
Unlu bitler
Kabuklu bitlerle akraba olmalarına rağmen süs bitkilerindeki önemleri dolayısıyla
farklılık göstermektedir. Sarımsı renkte olan vücudun üzeri una benzer mumlu maddelerden
oluşmuş bir örtü tabakasıyla kaplı olduğundan beyaz renkte görünür. Kabuklu bitlerle
bitkilerde benzer zararlar göstermeleriyle birlikte ilaçlarla mücadelesi şu şekilde
yapılmaktadır;
# Azinphos-methyl 35, E.C. (Sıvı görünümünde, genellikle % 20-50 arasında etkili
madde içeren), 10/1 dozda 10 cc preparat.
# Dichlorvos 50, E.C. (Sıvı görünümünde, genellikle % 20-50 arasında etkili madde
içeren), 10/1 dozda 20 cc preparat.
# Diazinon 20, E.C. (Sıvı görünümünde, genellikle % 20-50 arasında etkili madde
içeren), 10/1 dozda 20 cc preparat.
# Malathion 50, , E.C. (Sıvı görünümünde, genellikle % 20-50 arasında etkili
madde içeren), 10/1 dozda 20 cc preparat seklinde hazırlanıp bitkiye verilir.
# Toprak kurtları, Yumurtadan yeni çıkmış larva ortalama 1.5 mm, olgun larva
3-4 cm boyunda sarı ile kahverengi arasında değişen renktedir. Ergini 4-5 cm açıklığı
olan bir kelebektir. Genç bitkileri kök boğazından keserek zarar yapar.
# Mücadelesi, hazırlanacak zehirli yem akşamüzeri bitki diplerine verilir. Chlorpyrifos-ethyl
25, w.p.(su ile karışabilen toz halindeki ilaçlar) 10/1 dozda 300g preparat uygulanabilir.
Kaynak: bahcenet.com