İklim istekleri
Şeftali değişik iklim şartlarına uyabilen bir meyve türüdür. Ekvatorun kuzey
ve güneyinde 25-45 enlem dereceleri arasında yetiştirilebilmektedir. Normal yetişebilmesi
için en uygun rakım 500-600 m. arasıdır. Sıcak iklimlerde 1500 m.’ye kadar yetiştiği
görülebilir.
Ülkemizde; sıcak iklim Akdeniz Bölgesi, ılıman iklim Marmara Bölgesi ve
soğuk iklim olan Doğu Anadolu Bölgesi’nde yetişebilmektedir. Ülkemizde çok geniş
bir ekolojide yetiştirilmektedir.
Şeftali yetiştiriciliğini sınırlayan çeşitli iklimsel faktörler mevcut bulunmaktadır.
Bunların başında düşük kış sıcaklıkları, çeşitlerin kış soğuklama ihtiyaçları,
ilkbahar geç donları ve düşük yaz sıcaklıkları gelmektedir.
Düşük kış sıcaklıkları
Kış sıcaklığının –18 ve –20 °C ye düştüğü zamanlarda gözler ve yıllık sürgünler
donar. Sıcaklık –25 °C ye düştüğünde ise ağaçlar tamamen donabilir. Bununla birlikte,
oluşabilecek düşük sıcaklığın süresi donun olduğu dönemlerdeki ağacın fizyolojik
durumu, havadaki nem miktarı gibi faktörlerde ağacın dondan etkilenmesinde önemli
rol oynar. Redhaven çeşidi dona en fazla dayanıklı olup, bunu J.H.Hale ve dixired
çeşitleri izlemektedir.
Kış soğuklama ihtiyaçları
Şeftalinin değişik çeşitler bazında 250 ile 1250 saat arasında kış soğuklama
ihtiyaçları vardır. Ağaçlar kış soğuklama ihtiyaçlarını tamamlayamadıkları zaman,
çiçekler ve çiçek tomurcuklarını silkerler. Çiçeklenme gecikir ve düzensizleşir.
İlkbahar geç donları
Şeftali, erken uyanan ve vejetasyonu erken başlayan bir bitkidir. Çiçekler
açıldıktan sonra oluşabilecek bir don olayı, çiçekleri ve çiçek gözlerini dondururlar.
Çiçek tomurcukları açılmadan önce –5 ve –6 °C de zarar gördükleri halde, açılma
sonrasında –3 °C de donmaktadırlar. Küçük meyvelerde bu durumdan zarar görürler.
Düşük yaz sıcaklığı
Yaz sıcaklığının düşük olması, meyve eti rengi başta olmak üzere diğer
meyve kalite unsurlarını olumsuz yönde etkiler, meyve olumu gecikir. Türkiye’de
şeftali yetiştiriciliğinde yaz sıcaklığı yönüyle problem yoktur.
Toprak istekleri
Şeftalinin toprak isteği üzerinde bulunduğu anaca göre değişiklik arzeder.
Yetiştiriciliğe en uygun topraklar; süzek, killi, kumlu, çakıllı, milli, derin
ve çabuk ısınan alüviyal topraklardır. Toprak PH derecesi 6-7 olmalıdır. Yeterli
gübreleme ve sulama yapıldığında kumlu topraklarda da yetiştirilebilir.
Toprak tabakası derinliği 1 m. den fazla olan topraklar en uygun yetiştiricilik
ortamıdır. Killi, ağır, soğuk ve taban suyu yüksek olan topraklarda sürgünler
pişkinleşemez. Böyle durumlarda zamklanma meydana gelir.
Şeftali bahçesinde uygulanan kültürel ve teknik işlemler
Bahçe tesisi
Şeftali tüm gelişimini kısa sürede tamamlayan ve erken meyveye yatan bir
bitkidir. İyi bakıma kolay cevap verir. Toprağının iyi işlenip, hazırlanması gerekir.
Şeftali bahçelerinin dikimden önce derin ve yüzeysel sürülerek hazırlanmaları
gerekir. Son sürümle beraber dekara 1-2 ton yanmış çiftlik gübresi verilmesi en
uygunudur.
Aşı bölgesi, toprak yüzeyinden 5-10 cm. yukarda kalacak şekilde ve durgun
dönemde fidan dikimi yapılır. Dikim aralığının belirlenmesinde; iklim, toprağın
kuvveti, anaç, çeşidin büyüme gücü gibi faktörler dikkate alınmalıdır. Kuvvetli
toprak ve iyi bakım şartlarında aralık daha geniş tutulur.
Genel itibarla dikim aralığı 5x5 m. verilmekte ise de, belirtilen faktörler
ışığında bu aralığın belirlenmesi en uygun olanıdır.
Bahçe tesis edilmeden önce; bahçenin hangi amaçla kurulduğu, tesisden beklenilen
hedefler çok iyi belirlenmeli, bunun için gerekli teknik ve ekonomik altyapı geniş
çapta düşünülerek, sağlam bir zemin hazırlığı yapılmalıdır.
Budama
Şeftali ağaçları diğer meyve ağaçlarına göre daha fazla budama ister. Bunun
nedeni meyvelerin 1 yıllık dallarda teşekkül etmesidir. Her yıl düzenli ürün alınabilmesi
için, yeterli miktarda yıllık sürgün olmalıdır. Yetiştiricilik yönünden çok hassas
olup, iyi bir budama, gübreleme ve sulama ile uzun ömürlü olabilirler.
Tüm meyvelerde olduğu gibi şeftalide de ağaçta uygun bir tacın oluşturulması
ve ileriki yıllarda bu şeklin korunması çok önemlidir. Bu nedenle meyve ağaçlarına
şekil vermeden önce yetiştirilmek istenen meyve tür ve çeşidinin, bazı fizyolojik
özellikleri, yetiştirileceği ekolojik şartlar ve ekonomik kriterler de iyi incelenmelidir.
Şekil budaması
Meyve fidanlarına şekil verirken, beslenme fizyolojisi ile buna bağlı olarak
tür ve çeşitlerin özel budama istekleri, özel dallanma şekilleri, budamaya karşı
dal ve dalcıkların vereceği tepki gibi bilgiler ve çevresel ekolojik şartların
iyi bilinmesi gereklidir.
Kurak bölgelerde meyve ağaçlarına, iç kısımlarında nem tutacak yapay bir
ortam oluşturmaya ve güneş’in zararlı etkilerinden korumaya uygun (doruk dallı
şekil gibi) kapalı şekillerin verilmesi gerekir.Aynı zamanda böyle yerlerde, topraktaki
suyun kısa zamanda buharlaşmasını önlemek amacıyla tacın, toprağa yakın yani,
gövdelerin bodur olması istenir.
Nemli bölgelerde ise, bu durumun tersi olması amaçlanır.Yani fidanlar iç
kısımlarında fazla nem tutmayacak şekilde açık (goble gibi) ve aşırı toprak neminden
zararlanmayacak şekilde de yüksek gövdeli olarak şekillendirilmelidir. Belirtilen
bu kriterler gözönüne alınarak; goble,değişik doruk dallı ve palmet taçlandırma
şekillerinden en uygun olanı tatbik edilmelidir.
Mahsul budaması
Meyveler 1 yaşlı sürgünler üzerinde oluştuğundan, bunlarda uç alma yapılmaz.
Ancak sık olup havalanmaya engel teşkil eden ve tacın şeklini bozan dallar dipten
çıkarılır.
Bu şekilde aynı zamanda bir sonraki senenin meyve gözlerini oluşturacak,
yeni sürgünlerin oluşması sağlanır. Bu arada yaşlanmış, kırılmış, sağlıksız dallarda
çıkarılır. Temel esas olarak; ağacın vejetasyon gelişmesi ile meyve tutumu dengesi
iyi kurulmalı ve korunmalıdır.
Sulama
Meyvelerin olgunluk tarihinden 3-4 hafta evvel yapılan sulamalar, en güzel
sonucu verirler. Meyvelerin büyüklük, lezzet ve renkleri mükemmel olur. Toprağın
işlenen kısmından aşağı doğru 10 cm. lik kısmı kuruduğunda, sulama zamanı gelmiş
demektir. Sulamanın bir defada bolca suyla yapılması en uygun sulama şeklidir.
Günün sabah ve akşam saatlerinde sulama yapılması, hem ağacın faydalanması
ve hem de su ekonomisinin sağlanması yönünden önemlidir. Ayrıca taban suyu seviyesi
kesinlikle yüksek olmamalıdır. Bu derinliğin en az 2 m. veya daha fazla olması
istenir.
Gübreleme
Şeftali ağaçları çabuk gelişen ve çok verimli ağaçlardır. Çabuk gelişme
ve yüksek verimde iyi bir beslenmeyi gerektirir. Aksi halde ağaçlarda gelişme
yavaşlar ve durur. Bu bahçelerde; çiftlik gübresi ve yeşil gübrelerle birlikte
ticari gübrelerde kullanılmalıdır.
Gübreleme oranı; ağacın yaşı, verim durumu, topraktaki besin maddeleri miktarı
ve ekoloji ile yakından ilgilidir. Bu nedenle yapılacak yaprak ve toprak analizleri
doğrultusunda kimyasal gübreleme yapılmalıdır. Bu şekilde en ekonomik ve en uygun
gübreleme yapılmış olacaktır.
Gübrelemenin ağaçtaki ve üründeki başarısı, budama ve meyve seyreltmesinin
iyi olmasına bağlıdır. Genel olarak, 2-3 yıldabir dekara 1-2 ton yanmış çiftlik
gübresi uygulaması idealdir. Verilemediği zamanlarda da uygun bir yeşil gübre
bitkisi ekilerek, toprağa karıştırılabilir.
Azot noksanlığında; yaprak damar ve damar aralarında sararma olmakta, gelişme
durmakta ve meyveler küçük kalmaktadır. Fosfor noksanlığında; tesbiti güç olmakla
birlikte, yıllık sürgünlerin dip yapraklarında renk koyulaşmakta ve bronz renk
almaktadır.
Potas noksanlığında; yıllık sürgünlerin orta kısımlarındaki yaprakların
damarlarında kırışıklıklar meydana gelmektedir. Bu yapraklar yırtılarak, uzun
süre dallarda kalırlar. Demir noksanlığında; ilkbaharda yıllık sürgün uçlarındaki
yapraklarda sararmalar görülür. Yaprak damarları yeşil renkte olup, kloroz denilen
sararmalar oluşur. Bunun için demir içerikli bitki besin maddeleri ile gübrelenmelidir.
Meyve seyreltme
Şeftali ağaçlarında genellikle meyve tutumu fazladır. Bu meyveler olgunluğa
kadar ağaçta kalırsa irileşmez, dal kırılmaları, sürgünlerin yeteri kadar pişkinleşmemesi
nedeniyle, kış aylarında don zararı ve gelecek yıl meyve miktarında azalmalar
görülür. Meyvelerin gerçek iriliğine ulaşabilmesi, albenisinin artması ve ağaç
dengesinin korunabilmesi için meyve seyreltmesi yapılmalıdır. Meyve seyreltmesi
iki şekilde yapılabilir.
Kimyasal maddelerle seyreltme
Üretim alanının çok geniş olduğu ve işgücü giderlerinin yüksek olduğu yer
ve zamanlarda meyve seyreltmesi için kimyasallar kullanılır. Bu kimyasallardan
Sevin, DNOC, NAA ve Ethephon en çok uygulananlardır. Bu seyreltme şeklinde seyreltme
oranı; uygulama zamanı,püskürtme dozajı,ortam sıcaklığı ve çiçek yoğunluğu gibi
faktörlere bağlıdır.
Araştırma kuruluşlarında yapılan denemelerde; Selinon Powders, 100 lt suya
60-100 gr dozajında çiçekler % 80-85 açtığında kullanılmıştır. Bu kimyasal çiçeklerin
stil tepesini yakmak suretiyle seyreltme yapar. İlaçlamadan sonra yağış ve sıcaklığın
düşmesi yada yükselmesi yakıcı etkiyi arttırır.
Yine Gibberallik Asitin 150 ppm lik konsantrasyonlarının bir yıl önceden
(Temmuz- Ağustos dönemi) ağaçlara pülverizasyonu ile de seyreltme gerçekleştirilebilmekte
ancak bu metodun seyreltme oranı tesbit edilememektedir.
El ile seyreltme
En sağlıklı ve eskiden beri kullanılan en garantili yoldur. Seyreltme meyve
çekirdekleri sertleşmeden çağla döneminde yapılmalıdır. Seyreltme her 15-20 cm
de bir meyve ve her meyveye 40-60 yaprak düşecek şekilde gerçekleştirilmelidir.
Zirai mücadele
Tüm kültür çeşitlerinde olduğu gibi şeftalide de birçok hastalık ve zararlılar
etkili bulunmaktadır. Bunlardan önemli ve yaygın olarak görülenler isimler halinde
şu şekilde sıralanabilir.
Önemli hastalıklar
Monilya (mumya) hastalığı, yaprakdelen (çil), şeftali küllemesi, şeftali
yaprak kıvırcıklığı (Klok), bakteriyel kanser ve zamklanma.
Önemli zararlılar
Fidan dip kurtları, şeftali filiz güvesi, şeftali virgül kabuklu biti,
doğu meyve güvesi, kök-ur nematotları, yaprak bitleri, şeftali gövde kanlı biti.
Hastalık ve zararlılarla ilgili ayrıntılı ve daha geniş açıklamalı bilgilerin,
mahalli tarım teşkilatları ve bu konuda görevli yetkili elemanlardan öğrenilmesi
ve uygulamanın bu çerçevede gerçekleştirilmesi en uygun mücadele yöntemini oluşturacaktır.
Kaynak: agaclar.net