Bu yazıya, Toplu Konut'un ve bankaların kredi uygulamalarında, bir organizasyon eksikliğine işaret etmek için başlamıştım, oraya geleyim.

Dün Hürriyet'te, konut projelerini tanıtan 13 resimli ve renkli ilan vardı. Bunların beşi birer, sekizi de yarımşar sayfaydı. Emlak satışıyla ilgili 4.5 sayfa tutan küçük ilanları da katarsak, 52 sayfalık gazetenin 15 sayfası, tüm gazete alanının dörtte birinden fazlası, konut tanıtımına ayrılmıştı. Buna, iki bankanın konut kredi reklamlarını da eklemeliyiz.

Bu reklamlar gibi kalkınma göstergeleri de, yapı kesiminin hızlı bir artış sürecinde olduğunu gösteriyor. Ancak, hangi kesimin konut ihtiyacının nasıl karşılandığı da önemlidir.

Büyük sayfalardaki tanıtımların çoğunluğu yüksek gelirliye seslenmektedir. 'Tırmanma heyecanı', 'Bakmak yetmez görmek lazım', 'Başka bir dünya kuruluyor' ve benzeri başlıklı tanıtımların, kimleri davet ettiği bellidir.

Oysa dar gelirlilerin konut açığı çok daha fazladır. Gerçekten, büyük kentlerimizin çevre mahallelerine gidildiğinde veya büyük kentlerin dışına çıkıldığında, toplumun çoğunluğunu aylık geliri 1000 liranın altında olan ailelerin nasıl barınmakta olduğunu görürüz.

1950'den beri, birçok sorunumuzun temelinde, bu ailelerin, doğru planlanmış yerleşim yerlerinde, altyapısı tamam, çağdaş tasarım ve malzemeyle yapılmış konut sahibi olamayışları bulunmaktadır.

Bugünler 40 yıl öncesiyle farklı. Son yıllarda Toplu Konut İdaresi 200 YTL çevresinde taksitlerle konut satmaya başladı; bankalar da 15-20 yıl vadeli konut kredileri veriyorlar; ancak alt gelir dilimleri için konut açığı hala yüksektir.

Toplu konut idaresi 2004'te 80 bin, bu yıl da 150 bin konut inşaatına başlamış. 2004'te başlananların altıda birinin bitirildiği açıklandı. 200 YTL çevresinde aylık taksitlerle ödenen konutların toplam içindeki payı, toplum içinde dar gelirlilerin oranından çok azdır; Toplu Konut'un amacı, bu konutların oranını arttırmak olmalıdır.

Bu yazıya, Toplu Konut'un ve bankaların kredi uygulamalarında, bir organizasyon eksikliğine işaret etmek için başlamıştım, oraya geleyim: Konut alıcıları, almak istedikleri konutların özelliklerini ve kredi koşullarını irdelemeleri sürecinde kendilerine yardımcı kurumlarımız yoktur. Alıcılar, daha çok, sınırlı bilgiler içinde el yordamıyla karar vermektedirler. İhtiyaç sahiplerinin kendi başlarına, alabilecekleri konutların koşullarını, bugünkü ve gelecekteki mali güçleriyle tartarak, doğru karar vermeleri beklenemez.

Konut alacak ailelere öğüt verecek kurumdan bahsetmiyorum, onların gerekli bilgiye ve karşılaştırmalara kolayca ulaşma imkanlarındaki eksikliği anlatmak istiyorum. Gerçekte yüksek gelirlilerin de bu yardıma ihtiyacı vardır. Onların da, banka kredi koşullarını ve alacakları konutun (villanın) teknik özelliklerini tartmaya çoğu kez bilgileri yetmez. Örneğin, ekonomik ve toplumsal koşullar değiştiğinde, kredi ödemelerinin nasıl değişeceği belli midir?

Bu alanda boşluk, yüksek gelirlilerden daha çok dar gelirlilere zarar verir. Diğer yandan, alıcıların satın alma bilgilerinin artması, yapan ve kredilendiren kurumların denetimini de sağlar.

Ev sahibi olmak isteyenlere, danışmanlık hizmetini, başka deyişle, konut alma eğitimini devlet dışında kurumlar vermelidir. Mimar odaları, hemşeri dernekleri, onların birlikleri gibi sivil toplum örgütleri, bu işi üstlenebilirler. Bu, küçük gibi görünen ancak yaşamı etkileyen eksikliktir.