Yılın ikinci üç aylık döneminde büyüme yavaşlamaya başladı. İkinci çeyrekte büyüme 3.4 olarak gerçekleşirken, yılın ilk 6 aylık dönemindeki büyüme hızı yüzde 4.3 düzeyinde gerçekleşti. İkinci çeyrekte en hızlı büyüyen sektör yüzde 22.2 ile inşaat oldu.

Devlet İstatistik Enstitüsü (DİE), Nisan, Mayıs, Haziran aylarını kapsayan bu yılın ikinci üç aylık döneminde, büyüme hızını yüzde 3.4 olarak açıkladı. DİE’den yapılan açıklamaya göre, ikinci üç ayda gayri safi yurtiçi hasıla (GSYH) artış hızı ise yüzde 4.2 olarak belirlendi. İkinci çeyrekte Gayrısafi Milli Hasıla (GSMH) tutarı, cari fiyatlarla 109 milyar 258 milyon YTL olarak açıklanırken, GSMH artış hızı cari fiyatlarla yüzde 14.2, sabit fiyatlarla ise yüzde 3.4 olarak gerçekleşti. İlk çeyrekte oluşan GSMH rakamı, dolar bazında ise cari fiyatlarla 80 milyar 62 milyon dolar olarak hesaplandı. Bu arada yılın ilk yarısında büyüme hızı, yüzde 4.3 oldu. Bu dönemde GSYH artış hızı ise yüzde 4.5 olarak hesaplandı.

İNŞAAT YÜZDE 22.2:

İkinci çeyrekte, sektörel bazda sabit fiyatlarla en yüksek büyüme yüzde 22.2 ile inşaat sektöründe yaşandı. Aynı dönemde tarım ve kar amacı olmayan kuruluşlar yüzde 0.1’lik büyüme ile yerinde saydı. Sanayi yüzde 3.9, ticaret 4.3, ulaştırma haberleşme yüzde 2.2, mali kuruluşlar 0.3, konut sahipliği ise yüzde 1.6 oranında büyüdü. Serbest meslek ve hizmetlerde yüzde 4.1, ithalat vergisinde de yüzde 8.7 artış yaşanırken, devlet hizmetlerinde yüzde 0.4 büyüme oldu.

BAZ ETKİSİ BELİRLEYİCİ:

Geçen yılın ikinci üç aylık döneminde sabit fiyatlarla GSMH’de yüzde 15.7, GSYİH’de ise yüzde 14.4 oranında büyüme kaydedilmişti. Bu yılın ikinci çeyreğinde büyüme hızının yüzde 3.4’le kriz sonrasında kaydedilen 14 çeyreklik büyüme döneminin başladığı 2002 yılının birinci üç aylık dönemindeki yüzde 0.6’dan sonraki en düşük düzeyinde kalması geçen yılın aynı dönemindeki yüksek büyümenin baz etkisinden de kaynaklandı.

İNŞAAT İLK YARI LİDERİ:

Yılın ilk yarısında ise inşaattaki büyüme yüzde 19.7’yi bulurken, devlet hizmetleri ve kar amacı olmayan kuruluşlar küçüldü. Bu dönemde, tarım yüzde 0.1’lik büyüme ile yerinde saydı. Sanayi yüzde 4.6, ticaret 5, ulaştırma haberleşme yüzde 1.9, mali kuruluşlar 0.5, konut sahipliği ise yüzde 1.5 oranında büyüdü. Serbest meslek ve hizmetlerde yüzde 4.4, ithalat vergisinde yüzde 8.6 artış yaşanırken, devlet hizmetlerinde yüzde 0.1, kar amacı olmayan kuruluşlarda ise yüzde 0.6 daralma yaşandı. Yılın ilk yarısında, özel kesim ve devletin tüketim harcamaları yüzde 4.2 arttı. İkinci çeyrekte ise sabit fiyatlarla özel tüketim yüzde 4.4 ve devletin harcamaları yüzde 4 arttı. İkinci üç ayda gayri safi sabit sermaye oluşumunda artış yüzde 17.9, mal ve hizmet ihracatı artışı yüzde 4.7, mal ve hizmet ithalatı artışı ise yüzde 9.2 oldu.

YATIRIM HARCAMALARI:

Yatırım harcamalarındaki artış, ikinci çeyrekte kamuda yüzde 31.1’i bulurken, özel sektörde yüzde 15.8’de kaldı. Tarım sektörü yılın ilk 6 ayında sabit fiyatlarla yüzde 0.1 oranında büyürken, alt sektörlerde, çiftçilik hayvancılık yüzde 0.2, balıkçılık yüzde 7.2 oranında büyüdü, ormancılık ise yüzde 3.6 oranında küçüldü. İkinci üç ayda ise toplamda sabit fiyatlarla yüzde 0.1’lik büyümeye karşılık, alk sektörlerden çiftçilik hayvancılık yüzde 1.4, balıkcılık yüzde 7 büyürken, ormancılık yüzde 14.3 daraldı. Cari fiyatlarla ilk yarıda tarımda toplam yüzde 3.3 daralma görülürken, çiftçilik hayvancılık yüzde 6.5 küçüldü, balıkçılık yüzde 19.2, ormancılık yüzde 11.4 büyüdü.

Ekonomi 14 çeyrektir kesintisiz büyüyor

Türkiye ekonomisi bu yılın ikinci çeyreğiyle birlikte, 2001 krizinden sonraki 14 çeyrekte arka arkaya büyüdü. 1994 krizinden sonraki 15 çeyreklik aralıksız büyüme rekorunun da bu yıl sonunda kırılması bekleniyor. Türkiye, yüzde 9.5’le rekor bir küçülme yaşadığı 2001 yılı krizinden sonraki büyüme dönemine sürpriz bir şekilde yüzde 0.6’yla 2002 yılının birinci çeyreğiyle birlikte başlamıştı. Erken genel seçim yılı ve dönemin Başbakanı Bülent Ecevit’in rahatsızlığıyla başlayan siyasi istikrarsızlığa rağmen artan büyüme hızı 2002 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 10.4, üçüncü çeyreğinde yüzde 8 ve son çeyreğinde de yüzde 11.8 oldu. 2002 yılını yüzde 7.9 büyümeyle tamamlayan Türkiye 2003 yılının ilk çeyreğinde yüzde 7.4, ikinci çeyreğinde yüzde 3.6, üçüncü çeyreğinde yüzde 5.6 ve dördüncü çeyrekte 7.2 ve yılın tümünde ise yüzde 5.9 oranında büyüme kaydetti. 2004 yılı ise yüzde 9.9’la tam bir hızlı büyüme yılı oldu. 2004 yılının birinci çeyreğinde yüzde 13.9, ikinci çeyrekte de yüzde 15.7 gibi çok yüksek düzeyde seyreden büyüme hızı, üçüncü çeyrekte yüzde 5.7, son çeyrekte ise yüzde 5.6 olmuştu.

Özel tüketim artıyor

Yılın ikinci çeyreğinde ilk çeyreğe göre, özel tüketim harcamalarında artış, devletin nihai tüketim harcamalarında ise gerileme görüldü. İlk çeyrekte yüzde 4 olan özel tüketim harcamaları ikinci çeyrekte yüzde 4.4’e çıkarken, ilk çeyrekte yüzde 4.3 olan devletin nihai tükaetim harcamaları yüzde 4’e indi. İkinci üç ayda gıda ve içki harcamalarında yüzde 8.8, dayanıklı tüketim malları harcamalarında yüzde 2.6, yarı dayanıklı ve dayanıksız tüketim malları harcamalarında ise yüzde 4.2 artış görüldü. Enerji, ulaştırma, haberleşme sektöründe yüzde 0.7 daralma görülürken, hizmetler yüzde 3.7 büyüdü.

Kamu yatırımda özel sektörü 3’e katladı

TOPLAMDA ikinci çeyrekte devletin nihai tüketim harcamalarındaki artış yüzde 4 olarak hesaplanırken, kamunun maaşlar için yaptığı harcamalar yüzde 0.4 artış ile bir anlamda yerinde saydı, diğer cari harcamaları ise yüzde 9.7 arttı. Yılın ilk yarısında ise devletin nihai tüketim harcamaları yüzde 4.2 oranında arttı. Devletin bu dönemde maaş ve ücret harcamaları yüzde 0.1 oranında gerilerken, diğer cari harcamaları yüzde 12.6 arttı. Gayri safi sabit sermaye oluşumunda yılın ikinci çeyreğinde toplamda yüzde 17.9 büyüme yaşanırken, kamu yatırımları yüzde 31.1, özel sektör yatırımları da yüzde 15.8 artış gösterdi. İlk yarıda kamu yatırımları yüzde 32.6, özel sektör yatırımları da yüzde 10.8 arttı.

Dış açık büyümeyi yüzde 1.6 düşürdü

Özel nihai talepteki artış bu yılın ilk altı aylık dönemindeki büyümeye 2.8 puanlık katkı yaptı. Kamunun nihai tüketim harcamalarındaki büyümenin 0.3 puanlık bir katkıda bulundu. Ancak ithalattaki hızlı artış nedeniyle dış ticaret açığındaki büyüme GSYİH büyüme hızını 1.6 puan aşağı çekti.